• BIST 109.330
  • Altın 155,771
  • Dolar 3,8638
  • Euro 4,5501
  • İstanbul : 7 °C
  • Ankara : 8 °C
  • İzmir : 8 °C

İŞE BAĞLI RAHATSIZLIKLAR VE ERGONOMİ

İŞE BAĞLI RAHATSIZLIKLAR VE ERGONOMİ
“..İş anında,çalışma yapılırken veya bir eylemi gerçekleştirirken,yükün şekli,boyutları ve ağırlığı önem kazanır..”

                                                                                                             

İş,belirli bir yük veya ağırlığı,belirli bir zaman diliminde,belirli bir mesafede veya açıda,belirli bir kuvvetle hareket ettirmektir.Bu iş,insan kuvveti ile veya bir makine aracılığıyla gerçekleşir.İnsan aracılığı ile olursa,mesafe,belirli bir uzaklık veya eklemde bir açı genişliğidir.Yükü taşıyan kuvvet ise,kasın harcadığı kuvvet veya dirençtir.İşle meydana gelen hareket ise,kas veya eklem hareketidir.

İş anında,çalışma yapılırken veya bir eylemi gerçekleştirirken,yükün şekli,boyutları ve ağırlığı önem kazanır.Belirli mesafeye yük taşınırken, hızın değeri, işte, kalite ve kantiteyi belirler.Sonuçta hareketi gerçekleştiren kasın kuvvetiyle beraber,kasın esnekliği,güç,dayanıklılık ve kaslararası uyum da önemlidir.Tüm bu farklı parametreler uyumlu ise üretim verimli olur.İşten kazançlı çıkılır.

İş çeşitleri

İş çeşitleri,büroda yapılan ve bedenen yapılan olmak üzere iki gruba ayrılır.Bu iş gruplarında, işgörenin pozisyonu,hareketi ve taşıdığı yük değişkenlik göstermektedir.İşgörenin pozisyonu,büroda sabit iken, bedenen çalışmada değişkendir.Yükün ağırlığı az  veya çok olabilir.Hareketlerin tekrarlanması sabit büro işinde daha fazla olmaktadır.

Büro işinde çalışanlar,bilgisayar kullanıcıları,sekreterler,veri girişi yapanlar,yazarlar,plan-proje çizenler,programcılar,işi sırasında sürekli elini kullananlar ve fotokopi çekenlerdir.

Bedenen çalışanlar ise endüstri,tarım,oteller,hastaneler ve evde çalışanlardır.

İşe bağlı rahatsızlıklar

Gerek büroda ve gerekse bedenen çalışanlarda işe bağlı rahatsızlıklar sık görülür.Sıklıkla,eklem ve eklem çevresi yapıları etkilenir.İşten dolayı,büro işinde sabit pozisyona bağlı mekanik fiziki yüklenmeler vardır.Hareket tekrarı söz konusudur.Hız artmıştır.İşin tamamlanması için kuvvet harcaması artışı görülür.İş süresi uzamıştır.Bunlar eklem kıkırdağı,eklem çevresi damar,sinir,kas ve diğer bağ dokusu yapılarını etkilemektedir.İş, bu yapılarda ya iltihap yapar veya mekanik olarak gerginlik,sıkışma,baskı,kas ile eklem hareket azlığı ve beslenme bozukluğu oluşturur.Bu mekanizmalarla çalışanlarda rahatsızlıklar oluşur.İşe bağlı yaralanmalarda,kasların esnek,güçsüz,dayanıksız olması ile yaralanma boyutu artar.İş,vücudun önemli doku ve organlarını ya doğrudan veya dolaylı yoldan etkiler.

En çok etkilenen yapılar,göz,kulak,omurga,kol ve bacaklardır.İç organların çalışmaları da bozulur.Bedendeki yaralanmaların yanında,iş kişinin psikolojik durumunu da bozar.Kişi,sinirli olabilir veya çökkünlük içine girer.Bu durumlar ise,çalışanın veriminin düşmesine sebep olur.İşe bağlı yaralanma sürecinde,önce kişide genel veya lokal yorgunluk olur.Yorgunluk arttıkça,rahatsızlık,ağrı ve sakatlık hali gelişir.Zamanla çalışanlar,iş göremez hale gelirler.Her iş,her çalışanda yaralanma yapmamaktadır.

İşin kişide yaralanma yapması için bazı şartların olması gerekir.Bir rahatsızlığın ortaya çıkmasını kolaylaştıran faktörler arasında,kişinin bedensel durumu veya ruhsal durumu önemlidir.İleri yaşlarda,vücut duruşundaki bozukluklarda ve işten hoşnut olmamada,iş baskısından ve yetersiz destekten dolayı işe bağlı sorunlar ortaya çıkar.Çevre ve sosyal nedenler ile işin kendisine bağlı durumlarda yine yaralanmalar olur.İşyeri uygun olamayabilir veya araç-gereç yetersizdir.İş,kişiye uygun değildir.

İşe bağlı yaralanmaların genel etkileri

İşten asıl amaç kazanmaktır.Yani ekonomik gelir elde etmektir.Burada kayıplar olur.Kişi,işe gelemeyeceği için iş gücü ve iş günü kayıpları yaşanır.

Ergonomi ve kuralları

  Genel anlamda,iş kuralları olarak tanımlanır.İşin,çalışana uygun hale getirilmesidir.Bu alanla,tıp,hukuk,mühendislik ve sosyoloji,psikoloji ve mimarlık gibi daha birçok bilim dalı ilgilenmektedir.Hatta,işin,işgören üzerindeki beden ve ruhsal etkilerini de incelemektedir.Ergonomik düzenlemeler,genel olarak yapılarda ve özel olarak ta kapı,sandalye ve masa gibi araç-gereçlerde yapılmaktadır.

Ergonominin hedefleri arasında,sağlıklı bir insan,hijyenik ve yaşanılır bir ortam ve uygun araç-gereç üretimi gerçektirme vardır.Bu hedeflere yönelmiş bir ergonomik düzenleme, kişinin ruhsal,bedensel ve sosyal yönden sağlıklı olmasını sağlar.Ayrıca mutlu ve huzurlu bir iş ortamı oluşmasına yardımcı olur.İşe bağlı hastalıkların önlenmesini ve eğer hastalık oluşursa,hızlı bir şekilde iyileşmesini gerçekleştirir.Sonuçta hem işveren ve hem de işgören kazançlı çıkar.Bu ise ülke kalkınmasına katkıda bulunur.

Ergonomik düzenlemeler,işyerinde,çalışanın fiziksel,ruhsal ve iş organizasyonunda yapıldığı gibi esas olarak araç-gereçlerde yapılmaktadır.

İşyerinde ergonomik düzenlemeler

İşyerinde ergonomik düzenlemeler yapılırken şunlara dikkat edilmelidir:

—  İşyeri tasarımı işe uygun olmalı

—  Aydınlatma yeterli olmalı

—  Isıtma  optimal düzeyde ısınma sağlamalı

—  Havalandırma yeterli olmalı

—  Ses optimal seviyede olurken,gürültü engellenmeli

—  Hijyenik ve düzenli bir ortam sağlanmalı

—  Ortam uyumlu bir şekilde dizayn edilmeli

Araç-gerece yönelik ergonomik düzenlemeler

Araç-gereçlere yönelik ergonomik düzenlemelerde şunların dikkate alınması gerekir:

·         Masa yüksekliği dirsek yüksekliğine göre ayarlanır (Ayakta veya elle çalışma). Dirsek yüksekliğinde,üst kol serbest durmalı ve dirsek açısı 90˚ kadar olmalıdır.

·         Masa yüksekliği ayakta çalışan kişinin yaptığı işe göre ayarlanır.Eğer kişi hassas işler yapıyorsa,masanın yüksekliği,dirsekten 10 cm yukarda,hafif işlerle uğraşıyorsa dirsek hizasında ve ağır işleri gerçekleştiriyorsa,dirsekten 10 cm aşağıda olmalıdır.

·         Oturma esnasında ayarlanabilir ve rahat bir sandalye ve ayaklık olmalıdır.Sandalyede oturma esnasında,pelvis arkaya doğru döner,omurga S-şeklinden C-şekline geçer ve omur kemikleri arasındaki disklerdeki basınç artar.Bu yanlış durumları önlemek için bele bir yastıkla destek sağlamalı,bacak-gövde açısını arttırmalı,sandalyenin yan taraflarına kolluk koymalı ve ayaklar için tabure şeklinde ayaklık yaptırılmalıdır.Oturmanın yapıldığı sandalyenin rahat olması, öne eğimli pozisyonu,semere benzer şekli,kolluklu dizaynı, yumuşak koltuğu,nefes alabilen kumaşı,ayarlanabilir yapısı ve bele sağlanan  desteği gibi özellikleri ile sağlanır.

·         Ayakta çalışırken ayak altlarında  paspas kullanmak,bacakta küçük kas kasılması sağlar,kan dolaşımı artışına neden olur ve yorgunluğu giderir.

·         Araç-gereci normal çalışma alanı içine yerleştirmek gerekir.Sandalyede oturan bir kişi için,kol veya önkol uzunluğu,araç-gerecin konulacağı en uç mesafelerdir.Bunları aşan uzaklıklar rahatsızlıklara neden olur.

·         Burma ve döndürme hareketleri kol bükülüyken (< 90 derece) yapılmalıdır. Kollar uzatıldığı zaman, kaslar ve tendonlar da buna paralel olarak uzadığı için yeteri derecede güç sağlayamamaktadırlar.

·         Araç-gereçlerin yeri belirlenmelidir.Normal oturma pozisyonunda,anormal harekete sebep olacak şekilde konulmamalıdır. Araç-gereçleri hareketi en aza indirecek şekilde düzenlemek gerekir.

·         Kontrol  düğmeleri en iyi ulaşılabilir yerde olmalı ve az güç gerektirmelidir. Sık kullanılan araçların  dirsek ve omuz yükseklikleri arasında olmalıdır.Oturan bir kişi, dirsek seviyesinde, ayakta olan  ise omuz seviyesindeki kollarını  rahat kullanabilir.

·         El yerine malzeme tutucuları-tutamaç  kullanılmalıdır.Bunlar,iki elin  aynı zamanda  iş yapmasını sağlar,zamandan tasarruf yapılır,iş kalitesi  artar ve hatta tutamaçlar  ayaklar tarafından kontrol edilirse verimlilik daha da artmış olur.

·         Araç-gereçlerin,tutma yüzeylerinin yumuşak ve yalıtkan olması gerekir.

·         Güç gerektiren işler için “güçlü kavramalar” ve hassas işler için “ince iş (hassas) kavramalar”  kullanılmalıdır.Bu işlemler esnasında,tutamaçların boyutları da önem kazanmaktadır.Kavramalar bu şekilde daha sağlıklı yapılır.Tüm el veya elin bazı parmakları kavrama işlemini gerçekleştirirler.Kavramalar için uygun saplar tasarlanmalıdır. Hassas kavramalar için  sapların çapları 1,25 cm olması gerekirken güçlü kavramalar  için  3,75 cm çaplı saplar üretilmelidir.

·         Uzun süreli statik-sabit pozisyonlarla olan yüklemelerden kaçınılmalıdır.

·         Araç-gereç kullanımında bileğin düz kalması sağlanmalıdır.Bileğin düz olmadığı durumlarda,ağrılar meydana gelir ve bu bükülü pozisyon uzun sürerse,bilekte sinir sıkışması meydana gelir.

·         Araç-gereçlerin saplarının uzunluğu  en az 10 cm olması gereklidir.Kulpları 4 parmak tam kavramalıdır.

·         İki saplı (pense gibi) aletlerin elle “tutuş açıklığının ” mesafesinin 7,5 cm olması gerekir.

·         Aletleri hem sağ ve hem de sol elin kullanımına göre tasarlamalıdır.

·         Tekrar eden devamlı aynı şekilde parmak hareketlerinden kaçınılmalıdır. Günde 10.000’ den fazla yapılan  hareket incinme oluşturur.Mümkünse 2-3 parmağın birlikte çalışmalı sağlanmalıdır.Aynı parmaklara yüklenme olmamalıdır.

·         En güçlü parmaklar kullanılmalıdır.Bunlar  baş ve orta parmaktır.

·         Taşınacak aletlerin ağırlığı 10 kg altında tutulmalı ve her iki elle dengeli şekilde taşınmalıdır.

·         Aletleri uygun pozisyonda kullanmalıdır.

 

İşgören veya çalışana yönelik ergonomik düzenlemeler

Bilindiği gibi,kişilerin biyolojik yapıları,davranışları ve yaşam şekilleri birbirinden farklıdır.Biyolojik olarak temel yapı hücredir.Bunlar,sistemleri oluşturmuşlardır.Sistemler içinde en önemlisi,hareket sistemidir.Çünkü iş bu sistemin çalışması ile olur.Kas ve dolayısıyla eklem hareketi ile işi oluştururuz.Omurga,leğen bölgesi,kol ve bacaklardaki kemiklerin birleşim yeri olan eklemler ve bunları hareket ettiren kaslar,vücudumuzun iyi bir duruşunu sağlar.Bu duruş,yatma,oturma ve ayakta durma esnasında gerçekleşir.Doğru bir duruş,amaca yönelik hareketlerin yanında yürüyüşün gerçekleşmesine de zemin hazırlar.Ayrıca,kas-kemik-eklem sistemi baş ve gövdeye destek olur,onları taşır.İç organ ve sinirleri korur.Hatta önemli bir mineral olan kalsiyumu depo eder.

Duruşumuz ya sabittir veya hareketlidir.Sabit ayakta duruken,baş dik,omuzlar paralel,göğüs kalkık,karın içe çekilmiş ve bacaklar gergin olmalıdır.Normal oturma pozisyonda ise,çene hafif içeri bakmalı,boyun öne bükülü (5-10°) olmalı,doğal eğrilikler sürdürülmeli,omurga hafifçe arkaya doğru eğimli (10°) bir arkalıkla desteklenmeli,diz ve kalçalar 90°’de olmalı ve ayaklar tabana düz bir şekilde temas etmelidir.

Hareket halinde duruşumuz daha da önem kazanmaktadır.İş yaparken bu duruş pozisyonları daha da fazla önem arz etmektedir.Burada kaldıraç prensipleri dikkate alınmalıdır.Kaldıraç prensiplerinde önemli parametreler şunlardır:

—  Yük

                Ağırlığı

                Şekli

                Boyutları(Boy,en,kalınlık)

                Yerden yüksekliği

                Bulunduğu yer

—  Yük Kolu(Yükün gövdeye uzaklığı)

—  Kuvvet –Kasın kuvveti

—  Kuvvet Kolu

—  Destek Noktası

Buna göre,eşya kaldırılırken,baş,omuz ve kalça aynı çizgi üzerinde olmalı,kalça ve dizler bükülü pozisyona getirilmelidir.Eşya gövdeye yakın tutulmalıdır.Kol uzunluğu mesafede eşya taşınırsa,bele binen yük 10 kat artar.

Eşya taşınırken,ağırlıklar her iki ele eşit paylaştırılmalıdır.Eşya çekilip itilirken omuz-kalça-ayak topuk noktaları düz bir hat üzerinde olmalı ve dizler bükülü olmalıdır.

Sonuç

Bir işyeri kurulacaksa,iş tasarımı iyi yapılmalıdır.Bu iş için,gerekli donanımın oluşturulması hataları en aza indirir.Sağlanacak donanım çerçevesince,uygun işe doğru insan seçilmelidir.Mekan olarak,işyeri tasarımı işe uygun olmalıdır.Yeterli ve gerekli araç-gereç alınmalıdır.Bunlar egonomik olmalıdır.İşgörenin mutlu,huzurlu ve sağlıklı olması amaçlanmalıdır.İnsanın,yani çalışanın sağlığı  korunmalı,hastalık oluşunca ivedilikle tedavi edilmelidir.İşgören ve işveren aralıklı olarak eğitilmeli ve bilgilendirilmelidir.Böylelikle hem çalışan ve hem de işveren kazançlı olacaktır.

Yazan:Prof.Dr.Halil Koyuncu

İÜ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı

Öğretim Üyesi

 

 

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
ÜYE İŞLEMLERİ
Tüm Hakları Saklıdır © 2009 Sağlığın Sesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0212 259 58 09 | Haber Yazılımı: CM Bilişim