• BIST 94.552
  • Altın 193,677
  • Dolar 4,7378
  • Euro 5,4908
  • İstanbul : 25 °C
  • Ankara : 24 °C
  • İzmir : 27 °C

İYİ UYUYUN BEYNİNİZ TEMİZ OLSUN

Kaynak Selekler

 

İyi bir gece uykusunun beyni metabolik atıklardan temizlediği bilinirken, son bir çalışmada bir gece uyku yoksunluğunun Alzheimer hastalığına neden olduğu ileri sürülen plakları artırdığı ortaya kondu.

UYKU ve BEYİN

Bilim adamları ve filozoflar uzun zaman, insanların neden uyuduğunu ve uykunun beyni nasıl etkilediğini merak ettiler. Uyku eksikliği akıl yürütmeyi, problem çözmeyi ve detaylara dikkati bozar. Bununla birlikte uykunun faydalarının ardındaki mekanizmalar tam bilinmemektedir.

Vücudumuz, lenf sistemi adı verilen bir damar ağıyla ölü kan hücrelerini ve diğer atıkları temizler. Ancak beyni temiz tutmanın farklı bir yöntemi vardır.

Beyin, lenf yerine beyin omurilik sıvısı ile yıkanır. Beyni ve omuriliği çevreleyen beyin zarları arasında dolaşan beyin omurilik sıvısı beyin dokusunu temizler. Ancak sıvının beyinde nasıl hareket ettiği ve beyni nasıl temizlediği iyi anlaşılamamıştır. Son zamanlara kadar, bilim insanları sadece ölmüş hayvanlarda beyin dokusunu inceleyebiliyordu. Nörobilimciler bu sıvının, dokulardan yavaşça yayılarak (difüzyon) çözünebilir atıkları taşıdığını ve ardından yükünü sinir sistemi dışına ve sonunda vücudun kan dolaşımına naklettiğini varsaymışlardır

ABD Rochester Üniversitesi Tıp Fakültesinden Dr. Maiken Nedergaard ve arkadaşları, 15 Ağustos 2012’de Science Translational Medicine dergisinde yayınlanan çalışmalarında, canlı fare beyinlerinde beyin omurilik sıvısı akışını analiz ettiler.

Nedergaard ve ark, canlı bir farede atıkların beyin omurilik sıvısı tarafından nasıl taşındığını görmek için, lazer tarama teknolojisi kullanarak, farelere izlenebilecek radyoaktif moleküller enjekte ettiler.

Araştırmacılar bir nehir gibi, beyin omurilik sıvısının bu molekülleri belirli kanallar boyunca hızla taşıdığını gözlemlediler. Glial hücreler (beyinde sinir hücrelerini destekleyen hücreler) atar damarlar dışında bir boşluk oluşturarak bu kanalları yapıyordu. Ayrıca glial hücreler kanal boyunca sıvı akışına yardımcı oluyordu.

Araştırmacılar bu ağa, hem glial hücrelere hem de lenfatik sisteme işlevsel benzerliğinden "glenfatik - (g)lenfatik" sistemi dediler.

UYKU ve GLENFATİK SİSTEM

Memelilerin merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik)’nde atıkların temizlenme yolları olan glenfatik sistem uyku sırasında çok etkin. Nedergaard ve arkadaşları daha sonraki çalışmalarında fare beyin omurilik sıvısı içine boya enjekte ettiler ve boya akışını izlediler. Fareler uyanıkken boya akışı zor oluyordu. Aksine fareler uykudayken (veya anestezi altında) akım hızlanıyordu.

Alzheimer hastalığına neden olan beta amiloid ve tau toksik proteinler beyni olumsuz etkileyen en sık atıklar. Beta amiloid normal kişilerin beyninde de birikiyor. Araştırmacılar daha sonra beta amiloid toksik proteinini farelere enjekte ettiler ve uykuda ve uyanıkken beyinlerindeki temizlenmeyi ölçtüler. Beta amiloid uykudayken farelerin beyninden iki kez hızlı bir şekilde ortadan kayboldu. Bu sonuç uyku-uyanıklık döngüsü ve beyin temizleme sistemi arasında moleküler bir bağlantı olduğunu göstermekteydi.

Ağustos 2015’te  “The Journal of Neuroscience”te yayınlanan bir araştırmada “Stony Brook Universitesi Tıp Fakültesi”nden araştırmacılar, hangi uyku pozisyonunun beyindeki metabolik atıkların temizlenmesinde etkili olduğunu, kemirgenler (rodentler)’in glenfatik yollarında araştırdılar.

Çalışmada, kemirgen glenfatik sistemini gözlemlemek için MR kullanıldı. Kemirgenler anestezi altında yan, yüz üstü ve sırt üstü 3 pozisyonda uyudu. Bulgular, diğer uyku pozisyonlarına göre, yan yatış pozisyonunun glenfatik taşımada en etkili pozisyon olduğunu gösterdi. Bu bulgu uykunun, biz uyanıkken oluşan kirliliklerin temizlenmesini sağlayan özel biyolojik bir fonksiyon olduğu inancını destekledi. İşin ilginç tarafı insanlarda ve vahşiler dahil bir çok hayvanda yan yatış pozisyonunun en gözde pozisyon olması. Bu da beynin metabolik atıklardan temizlenmesi için bizim bu pozisyona adapte edildiğimizi gösteriyor. Bir yana dönük yatmak beynin atıklardan temizlenmesine yardım ediyor ve bu suretle Alzheimer veya diğer sinir sisteminin yozlaştırıcı hastalıkları riskini azaltıyor.

EN İYİ UYKU POZİSYONU ve NE KADAR UYKU?

Gece yatağa gittiğinizde ne şekilde yatarsınız? Sırt üstü, bir yana dönük, yüz üstü veya cenin pozisyonunda? Uyurken yatış şekliniz kişiliğinizi, mutluluğunuzu ve beyin sağlığınızı etkileyebilir.

Araştırmalara göre, en iyi uyku pozisyonları sırt üstü veya bir yanına yatmak şeklinde. Bu pozisyonlar omurga ve boynu destekliyor ve iyi bir gece uykusu sağlıyor. Bir araştırmaya göre, insanların çoğu bir yana dönük yatmayı tercih ediyor ve diğer pozisyonlarda yatanlara göre daha az boyun, omuz veya kol ağrısından uyanıyor.

Sağlıklı beslenseniz, düzenli egzersiz yapsanız da eğer günde en az yedi saat uyumuyorsanız diğer gayretlerinizin etkisi azalacaktır. “Cleveland Clinic”ten Walia’ya göre, “kişilere her zaman sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz önerilir. Fakat bunun yanında uykuya da odaklanmak gerekir. İyi bir sağlık ve günlük performans için kişinin ne kadar uykuya ihtiyacı olduğunu davranış biçimi, genetik ve çevresel faktörler belirler. Sağlığınızı iyileştirmek için en az yedi saat uykuya gereksinim var.

Yeterli uyku uyunmadığında neler olabilir?

Dikkat ve uyanıklık eksikliği

Bellek bozukluğu

İlişkilerde stres yaşama

Yaşam kalitesinde bozulma ve

Kaza yapma ihtimalinin artması.

GLENFATİK SİSTEM ve ALZHEIMER HASTALIĞI

Uyku yoksunluğunun farelerde beyin beta amiloid seviyelerini yükselttiği bilinirken, uykusuzluğun insan beyninde beta amiloid birikimi üzerindeki etkisi hakkında daha az şey biliniyor. “Proceedings of the National Academy of Sciences” da 9 Nisan 2018'de “online”  yayınlanan,  Amerikan, Ulusal Sağlık Enstitüsü (NIH)’nde yapılan bir çalışma,  uyku yetersizliğinin insan beyindeki potansiyel zararlı etkileri hakkında yeni bilgiler sağlıyor.

Beta amiloid birikimi ve uyku arasındaki olası bağlantıyı anlamak için araştırmacılar, yaşları 22 ile 72 arasında değişen, 20 sağlıklı bireyin dinlenmiş bir uykudan ve yaklaşık 31 saat uyku yoksunluğundan sonra beyinlerini PET ile inceliyor.

Bir gece uykusuzluktan sonra beyin görüntülemesi, beynin bellek ile ilgili önemli alanı hipokampüs ve yakın bölgelerinde beta amiloid birikimini gösteriyor. Bir gece uykusuzluktan sonra talamus (önemli bir beyin çekirdeği) ve hipokampus dahil olmak üzere beyin bölgelerinde yaklaşık yüzde 5'lik beta amiloid artışı saptanıyor. Bu iki bölge, Alzheimer hastalığının erken aşamalarında hasara karşı özellikle savunmasız alanlar.

Deneklerdeki beta amiloid artışının bir dinlenme gecesinden sonra azalıp azalmayacağı ise halen bilinmiyor.

Araştırmacılar ayrıca, daha büyük beta amiloid artışı gösteren deneklerin, uyku yoksunluğundan sonra daha kötü ruh hali bildirdiklerini saptıyor.

Yine araştırmacılara göre çalışmalar, “İnsan beyninde uyku yoksunluğunun beta amiloid yüküne olumsuz etkisini göstermiştir. Ayrıca, uyku bozuklukları ve Alzheimer riski arasındaki bağlantının birçok bilim insanı tarafından “çift yönlü” olarak kabul edildiğini belirtmek önemlidir,  çünkü artmış beta amiloid de uyku bozukluklarına yol açabilir” diyor ve ekliyor: “Bu bulguları destekleyen gelecekte yapılacak daha geniş ve daha çeşitli çalışmalara ihtiyaç var.”

SONUÇ

Bilim insanları beynin içinde temizleyici bir nehir keşfettiler. Alzheimer, Huntington ve diğer nörodejeneratif hastalıklarla ilişkili proteinleri temizleyen bir sıvı akışı. Beyni metabolik atıklardan temizleyen bu glenfatik sistem, uyku esnasında hızlı çalışıyor. Beyin de birikerek Alzheimer hastalığına neden olan beta amilioid toksik proteini uykusuzlukta artıyor. Beyin en iyi yan yatar pozisyonda temizleniyor. İyi bir uyku Alzheimer gibi hastalıkların gelişmesine engel olabilir.

KAYNAKLAR:

1.Journal of Neuroscience 5 August 2015, 35 (31) 11034-11044; DOI: https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.1625-15.2015

 

2. http://www.medicaldaily.com/lateral-sleeping-position-influences-clean-brains-metabolic-waste-products-halts-346618

3. http://health.clevelandclinic.org/2015/09/happens-body-dont-get-enough-sleep/

4. http://www.pnas.org/content/early/2018/03/29/1721694115.full

5. https://www.nih.gov/news-events/lack-sleep-may-be-linked-risk-factor-alzheimers-disease

Bu yazı toplam 638 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
ÜYE İŞLEMLERİ
Tüm Hakları Saklıdır © 2009 Sağlığın Sesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0212 259 58 09 | Haber Yazılımı: CM Bilişim