• BIST 97.988
  • Altın 242,791
  • Dolar 6,2610
  • Euro 7,3524
  • İstanbul : 21 °C
  • Ankara : 12 °C
  • İzmir : 18 °C

KAR ve BUZLA MÜCADELEDE TUZ

KAR ve BUZLA MÜCADELEDE TUZ
Kış aylarında yollarda trafik kazalarının %30’unun sebebi sürücü hataları ve araç arızalarından / bakımsızlığından kaynaklanırken %70’i yol şartlarından kaynaklanmaktadır.

 

 

Yoğun kış şartlarında trafik kazaları iki şeritli (geliş-gidişli) yolların buzlanmayı önleyici/çözücü ajanlar/maddeler kullanıldığında 8 kat az olmaktadır.

 Aynı kaza oranı ayrık otobanlarda 4.5 kez az olmaktadır.

Yollarda buzlanma önleyici/buz çözücü ajanlar kullanılmadığında oluşan kazalarda yaralanan sayısı kullanıldığındakinin 9 katıdır. Buzlanma önleyici/buz eritici malzeme kullanıldığında kaza maddi hasarları  %30 azalmaktadır.

Soğuk ve buzlu kış aylarında kaldırım ve yollara çoğunlukla tuz atılır. Tuz; buz ve karın erimesini sağlarken tekrar donmasını da engeller. Tuz burada suyun erime veya donma noktasını düşürür. Bu etki donma noktasını düşürme olarak adlandırılır.

Suya tuz ilave edildiğinde, suya çözünmüş yabancı parçacıklar ilave edilmiş olur. Suyun donma noktası tuzun çözünmesi duruncaya kadar devam eder. Laboratuvar koşullarında NaCl sofra tuzuyla suda bu sıcaklık -21oC’tır. Gerçek hayatta yani sokakta bu sıcaklık düşüşü -9oC civarındadır. Donma noktasının düşürülmesi suyun bağlaşık (colligative) özelliğinden dolayıdır.

NaCl ne buz eritmede tek kimyasal madde ne de en iyi seçenektir. NaCl çözündüğünde bir Na ve bir de Cl iyonu verir. CaCl2 çözündüğünde ise bir Ca ve iki Cl iyonu olmak üzere üç iyon verir ve suyun donma noktasını daha fazla indirir. Bunların dışında amonyum sülfat, kalsiyum magnezyum asetat (CMA), magnezyum klorür, potasyum asetat ve potasyum klorür ve üre de kullanılabilir. Ayrıca alkol ve glikollerde donma derecesini düşüren sıvı ajanlardır. Uçaklarda buzlanmayı önlemek için propilenglikol spreyleri kullanılır. Ca-Mg asetat düşük korezyon ve çevre açısından tuz, üre ve klorürlere karşı önemli bir alternatiftir. Sıvı potasyum asetat -20oC’a kadar etkilidir. Aşağıdaki Çizelge 1 buz ve karla mücadelede kullanılabilecek ajanların isim, formül, en düşük pratik sıcaklıklarıyla birlikte kullanımlarındaki avantaj ve dezavantajları göstermektedir.

Buz çözücü; buz/kar üzerine atıldığında/serpildiğinde, tuzlu çözelti (brine) oluşturur ve donma sıcaklığını düşürür.  Brine’ın donma noktası çevre buz/karlardan düşük olduğunda, erime oluşur.

 

Çizelge 1: Buz/Kar Çözücü/Önleyici Maddeler ve Özellikleri

 

İSİM

FORMÜL

ENDÜŞÜK PRATİK SICAKLIK (oC)

AVANTAJLARI

DEZAVANTAJLARI

Amonyum Sülfat

(NH4)2SO4

-7

Gübre

Betona zarar verir

Potasyum klorür

KCl

-7

Gübre

Betona zarar verir

Kalsiyum magnezyum asetat (CMA)

CaCO3, MgCO3 ve  CH3COOH

-9

Beton ve bitkiler için en emin

Buz küremeden tekrar buzlanmayı en iyi önler

Potasyum asetat (katı)

CH3COOK

-9

Biyolojik bozuşabilir

Korozif

Sodyum klorür

NaCl

-9

Yürüme yollarını kuru tutar, ucuz, bol ve kolay bulunur

Korozif, beton ve bitki örtüsüne zarar verir

Üre

NH2CONH2

-9

Gübre

Tarımsal tenör korozif

Magnezyum Klorür

MgCl2

-15

Buzu tuzdan hızlı eritir

Nem çeker

%97 Susuz Sodyum Asetat (NAAC)

CH3COONa

-18

 

 

Sıvı Potasyum asetat (CF7)

CH3COOK

-20

Biyolojik bozuşabilir

Buzlanmayı önler

Korozif

Kalsiyum Klorür

CaCl2

-29

Buzu tuzdan hızlı eritir

Nem çeker, korozif

-28oC’tan sonra kaygan yüzey verir

Propilen/Etilen Glikol (Turuncu sıvı)

 

-32

Uçaklara uygun

Biyolojik bozuşabilir, zararsız

Deri ve cilde dokundurma, teneffüs etme, pahalı

Kışın yolların karla/buzla mücadelesinde en fazla ucuzluk ve kolay bulunabilirlikten dolayı ön ıslatılmış kaya tuzu ve çakıl karışımı yaygın kullanılır. Ön ıslatma tuzun çevreye sıçrayıp ve ucuşup kaybını önler. Kış aylarında, ABD’de yılda 10-20 milyon ton ve Kanada’da 5 milyon ton tuz kullanılmaktadır. NaCl aşındırıcı olduğundan asfalt yollara/beton köprülere zarar vermektedir. Ayrıca toprağa yağışlarla liç olur ve bitkilere, canlılara ve çevreye de zarar verir. Klorür bazlı buz çözücü/önleyiciler yerine asetat bazlılar uzun vadede yolların/otobanların ömrünü uzatır ve bakım masraflarını azaltır. Ayrıca köprü ve otoparklara araba lastikleriyle taşınan klorürlü buz çözücü/önleyiciler köprü/otapark betonlarına da ciddi hasarlar doğurabilmektedir. %3 buzlanma çözücü/önleyici çözelti kullanıldığında beton yol yüzey ağırlık kaybı tuz ve üre’de %5’ten fazla olurken kalsiyum klorürde %3, etilenglikolde %2 ve CMA’da %0.1 olmaktadır. Bu yüzden CMA oldukça faydalıdır.

En ucuz tuzla birlikte diğer buzlanmayı önleyici maddeler karıştırılarak korezyon bastırılır, kekleşme önlenir ve donma derecesi düşürülür. Donma derecesini düşürmede CaCl2 veya MgCl2, kekleşmeyi önlemede sodyum ferrosiyanat ve ferrik ferrosiyanat 50-100 ppm ilave edilir. Sıvı buzlanma önleyiciler trafikte daha az kayıp edildiklerinden katılardan daha üstündür. Büyük buz kütleleri ve kompakt kar ve buz için kuru katı ve ön ıslatılmış katılar,  sıvı ajanlardan daha iyidir.

Tüm buz çözücü/önleyici maddeler yanlış kullanıldığında veya uygun şartlarda depolanma-dıklarında çevreyi kirletirler. Yanlış kullanılan tuzlar kuyu, yer altı ve yerüstü akarsularına karışabilirler. İçme suyundaki klor (Cl) limiti azami 250 ppm’dir. Eğer tuzlar uygun kullanılır ve depolanırsa hiçbir çevresel sorun yaratmazlar.

Sonuç olarak kışın yollardaki buzlanma ve karla mücadelede buz çözücü ve buzlanmayı önleyici madde kullanımı zorunludur. Bu maddeler hem can kaybını hem de mal kaybını en aza indirmektedirler. Klorür türü karla/buzla mücadele ajanları yaygın kullanılsa da asetat türü pahalı ajanlar uzun vadede yollara ve çevreye verdiği hasarlar açısından daha caziptirler.

Kaynaklar:

http://www.iceandsnowtechnologies.com/index.html

http://www.cryotech.com.

Prof.Dr. Muammer Kaya, ESOGÜ-Eskişehir MYO Müdürü, mkaya@ogu.edu.tr

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
ÜYE İŞLEMLERİ
Tüm Hakları Saklıdır © 2009 Sağlığın Sesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0212 259 58 09 | Haber Yazılımı: CM Bilişim