• BIST 91.801
  • Altın 214,254
  • Dolar 5,3608
  • Euro 6,0653
  • İstanbul : 7 °C
  • Ankara : 1 °C
  • İzmir : 7 °C

Kronik Hastalık Yönetiminde Birinci Basamağın Yeri

Kronik Hastalık Yönetiminde Birinci Basamağın Yeri
“… en önemli üç risk faktörü (sağlıksız beslenme, yetersiz fiziksel aktivite ve tütün kullanımı) elimine edilebilirse, kalp hastalıkları, tip 2 diyabet ve inme %80 oranında, kanser gelişmesi de %40 oranında önlenebilir…”

Aile Hekimleri dernekleri Federasyonu(AHEF) Başkanı Dr. Hasan EraydınKronik Hastalık Yönteminde Birinci Basamağın Yeri”ni, SAĞLIĞINSESİ için kaleme aldı:

Tüm dünyada kronik hastalıkların yönetimi çok zordur. Bu zorlukların başında sağlık hizmetinde sürekliliğin sağlanamaması, parçalı sağlık hizmeti sunumu, etkisiz ve verimsiz sağlık hizmeti ve kronik hastalık yönetiminde koordinasyon eksikliği gelmektedir.

   Bu nedenle gelişmiş ülkelerde kronik hastalık yönetimi modelleri geliştirilmiş ve uygulanmaya başlamıştır. Türkiye’de bu çabalar henüz Aile Hekimliği ile birlikte emekleme dönemindedir.

Kronik Hastalık Tanımı

  Etiyolojisinde genellikle genetik özelliklerin de yer aldığı, bazılarında infeksiyöz ajanların da olduğu bir çok faktör sayılan, yavaş ilerleyici özelliği olan, 3 ay ve daha uzun süreli  ve hiçbir zaman tam bir iyileşme sağlanamayan hastalıklardır.

   Sağlık Bakanlığınca hazırlanan Kronik Hastalıklar 2006 Raporuna   göre, Ülkemizde yaklaşık 22 milyon kişi kronik hastalıkların etkisi altında yaşıyor.

   Dünyada en önemli halk sağlığı sorunu olarak kabul edilen kronik hastalıklar, ülkemizde gerçekleşen ölümlerde önemli bir yer tutuyor.

   Kronik hastalıklar hemen bütün ülkelerde ölümün en temel sebepleridir.

   2005 yılında 35 milyon kişinin kronik hastalıklardan öldüğü tahmin edilmiştir.

  

   Tüm ölümlerin %60’ı kronik hastalıklardan meydana gelmektedir.

   Türkiye’de hastanelere yatan hastaların üçte biri kronik hastalıklar nedeniyle yatmıştır.       Türkiye’de ölüm nedenleri arasındaki ilk üç neden kronik hastalıklardır.

  Yaşam biçimindeki değişiklikler, çevre faktörlerinin değişmesi, doğuşta beklenen yaşam ümidinin artması gibi nedenlerle Türkiye’de ve gelişmiş yada gelişmekte olan birçok ülkede kronik hastalıklar on yıllar içinde artış göstermiştir.

   İnfeksiyon hastalıklarında tek bir infeksiyöz ajan veya onun toksik ürünlerinin gösterilmesi etken ve kaynağın belirlenmesinde yeterli olmasına karşılık genellikle kronik hastalıklarda etken ve kaynağın belirlenmesi güçtür.

  Kronik hastalıklar çok sayıda etkenle maruziyet sonucu oluştuğu gibi, maruziyetin dozu ve süresi de önemlidir.

  Yaşlıların % 60 – 90 ında bir veya daha fazla kronik hastalık saptanmaktadır.

 

   Kronik hastalıkların da etkisiyle yetersizlik ve handikaplar yaş ilerledikçe artmaktadır.

Kronik hastalıklar tanımı içinde yer alan hastalıklar şunlardır:

  •            Kalp hastalıkları (kronik koroner kalp hastalıkları, kalp       yetmezliği)

 •        Hipertansiyon

 •        Diabet

 •        Kronik akciğer hastalıkları ve astım

 •        Kronik böbrek hastalıkları

 •        İnme (felç)

 •        Kanser

 •        Osteoporoz

 •        Osteoartirit ve diğer bazı romatizmal hastalıklar

 •        Depresyon

  

               PRATİK ÖNERİLER

          Dünya Sağlık Örgütünün   Küresel Bulaşıcı Olmayan Kronik Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü Stratejisi   2008-2013 Eylem Planına göre;

 Kronik Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü için sadece doktorların ve sağlık personelinin çalışması yetmez, Bunun bir devlet politikası haline getirilmesi ve bu planın süreklilik arz etmesi en önemli noktadır.


   4 bulaşıcı olmayan hastalığın 

     * kalp-damar hastalıkları,

   *diyabet,

   *kanserler

   *kronik solunum yolu hastalıkları

  

   4 ortak risk faktörünün

 

   * tütün kullanımı,

   *fiziksel hareketsizlik,

   *sağlıksız beslenme

   *alkol kullanımı

    önlenmesi ve   kontrolü için  ortak çalışmak.

   Dünya Sağlık Örgütü raporuna göre, en önemli üç risk faktörü   (sağlıksız beslenme, yetersiz fiziksel aktivite ve tütün kullanımı)   elimine edilebilirse, kalp hastalıkları, tip 2 diabet ve inme %80 oranında, kanser gelişmesi de %40 oranında önlenebilir.

          2008-2013 Eylem Planı 6 Hedef Belirlenmiştir:

1 - Küresel ve ulusal seviyelerdeki    kalkınma çalışmaları içerisinde   bulaşıcı olmayan kronik hastalıklara   atfedilen önceliği yükseltmek ve bu tür         hastalıkların önlenmesi ve kontrolünü

   tüm hükümet birimlerinin    politikalarına entegre etmek.

2- Bulaşıcı olmayan kronik hastalıkların    önlenmesi ve kontrolü için ulusal   politikalar ve planlar oluşturmak ve güçlendirmek.

3- Bulaşıcı olmayan kronik hastalıkların   önlenmesi ve kontrolü için araştırma  yapılmasını teşvik etmek.

4-Bulaşıcı olmayan kronik hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için ortaklıkları teşvik etmek.

5-Bulaşıcı olmayan kronik hastalıkları ve belirleyicilerini izlemek ve ulusal, bölgesel ve küresel seviyelerde sağlanan ilerlemeyi    değerlendirmek.

6-Bulaşıcı olmayan kronik hastalıklar   için değiştirilebilir ana risk faktörleri olan tütün kullanımını, sağlıksız beslenmeyi, fiziksel inaktiviteyi ve alkol kullanımını azaltmaya yönelik müdahaleleri teşvik etmek.


Tütün Kontrolü

          A. Tütün kullanımını önleme politikalarını izlemek;

          B. İnsanları kamusal alanlar ve işyerlerinde tütün dumanından korumak;

          C. Tütün kullanımına son vermek isteyen insanlara yardım teklif etmek;

          D. İnsanları tütünün tehlikeleri hakkında uyarmak;

          E. Tütünün reklamı, teşviki ve sponsorluğu ile ilgili yasakları yürürlüğe koymak,

          F. Tütün vergilerini ve fiyatlarını arttırmak.

          Sağlıklı beslenmeyi teşvik etmek

          A. Yaşamın ilk altı ayı için yalnızca anne sütüyle beslemeyi teşvik et, destekle ve tüm bebek ve   çocuklar için en uygun beslenmeyi garantilemeye yönelik programları teşvik etmek;

          B. Beslenmeyle ilintili bulaşıcı olmayan hastalıkların kontrolü de dahil ulusal beslenme

    önceliklerine vurgu yaparak bir ulusal gıda ve beslenme politikası ve eylem planı geliştirmek;

          C. Gıda tabanlı beslenme rehberleri hazırlamak ve uygulamak ve aşağıdakiler vasıtasıyla gıdaların daha sağlıklı bir bileşime sahip olmalarına destek olmak:

      • Tuz seviyelerinin düşürülmesi;

      • Endüstriyel olarak üretilmiş trans yağ  asitlerinin mevcudiyetine son verilmesi;

      • Doymuş yağların azaltılması;

      • Serbest şekerin sınırlanması.

          D. Tüketicileri iyi bilgilenmiş olarak sağlıklı seçimler yapabilmeleri için yetkinleştirmek üzere

    doğru ve dengeli beslenme ile ilgili bilgi vermek,

          E. İçerdiği doymuş yağlar, trans-yağ asitleri, serbest şekerler veya tuz miktarı yüksek olan gıdaların etkisini azaltmak için uygun olan şekilde ve tüm ilgili paydaşlarla birlikte çocuklara

    yönelik sorumluluk sahibi gıda ve meşrubat pazarlamasını teşvik edecek bir çerçeve ve/veya

   mekanizma hazırlamak ve uygulamaya koymak.

Fiziksel aktiviteyi teşvik etmek

          A. Sağlık için fiziksel aktiviteye yönelik ulusal rehberler geliştir ve uygulamak;

          B. DSÖ’nün Sağlığı Teşvik Eden Okullar teşebbüsü paralelinde okul tabanlı programlar uygulamak;

          C. Fiziksel çevrelerin güvenli aktif ulaşımı desteklemesini ve reaksiyonel faaliyetler için ortam yaratmasını, aşağıdakiler yoluyla, teminat altına almak:

       Yürüme, bisiklet kullanma ve diğer fiziksel aktivite formlarının herkes için erişilebilir  ve güvenli olmasının temin edilmesi;

      • Okullar ve işyerlerine gidiş geliş için yürüme veya bisiklet kullanma gibi aktif ve güvenli seyahat yöntemlerini teşvik eden ulaşım politikalarının tanıtılması;

     • Spor, rekreasyon ve boş zaman faaliyetlerine yönelik tesislerin iyileştirilmesi;

     • Aktif oyunlar için elverişli güvenli alanların sayısının arttırılması

          Alkol kullanımını azaltmak

          A. Aşağıdaki alanları değerlendirmek:

   

    • Küçük yaşta alkol kullanımı (ülkenin tanımladığı yaşta);

    • Üreme çağındaki kadınların alkol kullanımı;

    • Alkolün etkisi altındayken araba kullanmak veya makine işletiyor olmak (alkolün katıldığı tüm trafikle ilgili yaralanmalar dahil);

    • Zehirlenmeye varacak derecede alkol alımı;

    • Alkol kullanım bozuklukları;

    • Yasadışı olarak üretilmiş ve dağıtılmış alkollü içeceklerin tüketimi;

     • Alkol kullanımının diğer sağlık durumları, özellikle de kanserler, karaciğer ve kalp-damar hastalıkları ile yaralanmalar üzerindeki etkisi.

          B. Alkol kullanımının zararlarına yönelik uygun bir izleme sistemine destek olmak üzere tedbirler benimsemek.

   Yapılan araştırmalar bu konuda hiçbir şey yapılmazsa 2015 yılında dünyada 1,5 milyar kişinin fazla kilolu olacağını göstermektedir.

   Aynı yılda Türkiye ile ilgili projeksiyonlar erkeklerin %61, kadınların ise %77’sinin fazla kilolu olacağını belirtmektedir.

  

   Bugün dünyada 5 yaş altında 22 milyon çocuk fazla kiloludur.

 

   Tütün kullanımı her yıl dünyada 5 milyon ölüme neden olmaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü   Kronik kronik hastalıklarla mücadele için  dört konuya dikkat çekmektedir;

 

*Farkındalık yaratma (topluma ve sağlık çalışanlarına yönelik),

*Önleyici-koruyucu önlemleri alma, öğretme (eğitim, sağlık okuryazarlığı),

*Erken tanı ve tedavi (kanıta-dayalı rehberlerle)

*Rehabilitasyon

          ÖZETLE

  Birincil korunmada; enfeksiyöz kaynaklı olanlar için aşı uygulamaları, hava kirliliğinin azaltılması, çalışma şartlarının iyileştirilmesi, beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi, sigara ve alkolden uzaklaşma, spor yapma ….. gibi konularda eğitimler yapılarak hastalıkların gelişimini önlemek sayılabilir.

  İkincil korunmada; hastalığın başlangıç döneminde tanınması amacıyla bireyleri periyodik sağlık muayenelerinden geçirmek ve toplum muayenelerinde tarama testlerinin kullanılması ile erken teşhis ederek kronik hastalık oluşumunu veya ilerlemesini önlemek. 

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
ÜYE İŞLEMLERİ
Tüm Hakları Saklıdır © 2009 Sağlığın Sesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0212 259 58 09 | Haber Yazılımı: CM Bilişim