• BIST 110.932
  • Altın 175,132
  • Dolar 4,0581
  • Euro 4,9812
  • İstanbul : 17 °C
  • Ankara : 15 °C
  • İzmir : 21 °C

Nijerya Paradoksu:Beslenme Ve Alzheimer

Kaynak Selekler

“Nijeryalılar, Alzheimer'in yatkınlık geni ApoE Ɛ4' e yüksek oranda sahipler. Fakat Alzheimer hastalığı oranları çok düşük. Bu paradoksun sebebi beslenme mi?”

Apolipoprotein (APO) E  kolesterolün kana taşınmasında görev alan bir protein. Bu proteinin üç varyantı (alel) bulunur: Epsilon 2 (Ɛ 2), epsilon 3 (Ɛ 3) ve epsilon 4 (Ɛ 4). APOE ε4, geç başlangıçlı (65’ten sonra başlayan) Alzheimer hastalığı için en güçlü ve en iyi bilinen genetik yatkınlık risk faktörü. Nijerya'lı siyahlar, dünya nüfusunda APOE Ɛ 4’in en yüksek sıklığına sahipler. Buna karşılık Nijerya’da Alzheimer hastalığı nadir görülüyor. Bu paradoksun sebebi ne?

APOE ε4 koroner damar hastalığı ve inmeye yol açan damar sertliğine neden olan hiperlipidemi (kanda lipit yüksekliği) ve hiperkolesterolemi (kanda kolesterol yüksekliği) ile ilişkili. Son sıralarda Alzheimer hastalığındaki etkileri dikkat çekti. Yapılan araştırmalarda genetik olarak  ε4 aleli’nden bir veya her iki tanesini ( APO E ε 4, ε 4) taşıyanlarda Alzheimer hastalığına yakalanma oranının, taşımayanlara göre daha fazla olduğu bulundu.  ε 4’den bir tane taşıyan kişilerde, taşımayanlara göre, Alzheimer’e yakalanma riski üç kat, iki ebeveynden gelen iki tane ε 4 taşıyıcılarında risk 10 kat artar. Ayrıca APOE є4 aleli hastalığın başlangıcını birkaç yıl öne çeker. Bu genetik yatkınlık faktörü Apolipoprotein E ε4 taşıyıcılarının hepsi Alzheimer olmaz. Diğer yandan taşımayanlarda da Alzheimer hastalığı görülür.

Nijerya’lılar kolesterol / APOE ilişkileri araştırmalarında bildirilen en düşük seviyede ortalama kolesterol seviyelerine sahipler. APOE є4 seviyeleri yüksek, buna mukabil kolesterol düzeyleri düşük olan Nijeryalılarda Alzheimer’in az görülmesinin nedeni hayvansal yağdan fakir olan bir beslenme  şekli mi?
Gerçekten Nijerya’nın güney batısında yaşayanların % 26’sını oluşturan en büyük etnik grup Yoruba’lıların bir dini birliği olan İdikan’lar çoğunlukla tahıllar, kökler ve yumrular (tatlı patates gibi) içeren düşük kalorili ve düşük yağlı gıdalarla beslenir.

Buna mukabil, Afrikalı Amerikalılarda diğer Amerikalılar ve Batılı insanlar kadar yüksek Alzheimer sıklığı var. Bunun nedeni Batılı yaşam tarzına bağlı olabilir.

Beslenmeyle veya ilaçlarla farmakolojik olarak uyarılan plazma kolesterolündeki uzun süreli değişiklikler, beyindeki  APOE’de  değişikliğe neden olabilir ve hiperkolesterolemi ile Alzheimer riski arasında bir mekanizma sağlayabilir.

İnsanlar genetik yapısını değiştiremez, ancak yüksek kolesterol düzeyini diyetle önleyebilir veya ilaçlarla düşürebilir.

Orta yaşlarda serum total kolesterol düzeyi ve sistolik kan basıncının artmış değerleri, Alzheimer için bağımsız risk faktörleridir. Bu tedavi edilebilen risk faktörlerinin Alzheimer’i ortaya çıkarma riski APOE e4 alelinden daha büyük olabilir.

İnsanlar Alzheimer hastalığı için kaderci bakış açısına sahiptir. Bu görüş doğru değildir. Kişinin kalp damar hastalığı, beyin damar hastalığı ve Alzheimer hastalığı risklerini azaltmak için etkili önleme tedbirleri var. Erken dönemde yapılacak hipertansiyon ve hiperlipidemi tedavisi veya korunma potansiyel olarak yaşam miktarını ve kalitesini artırır.

ÖZET’le:

1.Kanda kolesterol taşıyan bir protein olan APOE’nin e4 alelini taşıyan kişilerde, taşımayanlara göre, Alzheimer hastalığına yakalanma riski 3-10 kat fazla.

2. Dünyada  en çok APOE Ɛ 4 genetik risk faktörünü taşıyanlar Nijeryalılar.

3. Buna mukabil Nijerya’da Alzheimer sıklığı nadir.

4. APOE kandaki kolesterol seviyesiyle ilişkili.

5. Nijeryalıların kan kolesterol düzeyleri düşük.

6. Nijeryalılarda kolesterol düzeyinin düşük olmasının nedeni düşük kalorili ve düşük yağlı gıdalarla beslenmeleri olabilir.

7. Orta yaşlarda serum total kolesterol düzeyi ve kan basıncının artmış değerleri, Alzheimer için bağımsız risk faktörleridir.

8. Genetik olarak APOE e4 genetik risk faktörünü taşısalar bile, kan kolesterol düzeyi yüksek olan kişilerin diyetle veya ilaçlarla kolesterol seviyesini düşürmesi ileri yaşlarda Alzheimer olma riskini azaltacaktır.

HİNDİSTAN ve KÖRİ (*)

Çeşitli çalışma ve araştırmalar Hindistan’da Alzheimer sıklığının az olduğunu gösteriyor. Hindistan’da 70-79 yaşındaki kişilerdeki Alzheimer sıklığı ABD’deki yaşıtlarına göre 4,4 misli daha az. Bunun kesin nedeni bilinmiyor. Hindliler çok miktarda köri yemekte. Köri içinde bulunan, kuvvetli bir antioksidan ve yangıya karşı (anti-enflamatuvar) madde olan kurkuma (curcumin) dan zengin bir diyetle beslenmenin bu düşük oranı açıklayabileceği ileri sürülüyor.  Farelerde yapılan çalışmalarda kurkumanın beyinde Alzheimer hastalığına ait değişiklikleri azalttığı saptanıyor.

Kurkuma (Curcumin-Curcuma longa), zerdeçal (turmeric) içindeki etkin bir madde ve Hindistan, Asya ve Orta Doğu’da köri ve diğer baharatlı yiyeceklerde kullanılıyor. Zerdeçal Hindistan’da en az 2 500 yıldır biliniyor.

Araştırmacılar köri tüketimi ile zihinsel düzey arasındaki ilişkiyi 1010 Asyalıda araştırıyor ve bazen (ayda birden az) köri yiyenlerle sık yiyenlerin (ayda birden çok), hiç yemeyenler veya nadir yiyenlere göre, mini mental testte zihinsel fonksiyonlarının daha iyi olduğunu gösteriyor.

Zerdeçal laboratuvar ortamında Alzheimer’in amiloid plak yapımını ve birikimini önlüyor. Fakat problem, zerdeçalın etkin maddesi kurkumanın insan kan-beyin bariyerini geçerek beyne yeteri kadar girememesi. Japonlar kurkuma benzeri bir maddeyi sprey olarak burundan veren bir alet (püskürteç-atomizer) geliştirdiler. Bu şekilde burun yoluyla solunan madde beyne geçebiliyor. Bu alet halen marketlerde satılmıyor.

(*) Bu bölüm yazarın yeni yayınlanacak kitabından alınmıştır.

KAYNAKLAR:

K.Selekler: Alzheimer Orta Yaşta Başlar. Alfa Yayınları. İstanbul, 2012.

http://www.alzheimersweekly.com/2016/02/diet-alzheimers-nigerian-paradox.html#more

Am. J. Hum. Genet. 1989;45:586-591.

Neuroepidemiology. 1998;17:14-20.

Ann Intern Med. 2002;137:149-155.

Journal of Molecular Neuroscience.2003;20:395-406.  DOI: 10.1385/JMN:20:3:395

 

Bu yazı toplam 1595 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Yorumlar
DR.Nasih Nazlı
02 Mart 2017 Perşembe 17:10
17:10
İlginç bilgiler içeren bu yazınız nedeniyle teşekkür ederim.
212.156.230.22
Yazarın Diğer Yazıları
ÜYE İŞLEMLERİ
Tüm Hakları Saklıdır © 2009 Sağlığın Sesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0212 259 58 09 | Haber Yazılımı: CM Bilişim