• BIST 96.861
  • Altın 238,344
  • Dolar 5,8057
  • Euro 6,5299
  • İstanbul : 7 °C
  • Ankara : 0 °C
  • İzmir : 10 °C

YAŞLILIK NE ZAMAN BAŞLAR?

Prof.Dr.Kaynak Selekler

“Ölmek kaderde var, yaşlanıp köhnemek hazin.

  Buna bir çare yok mudur ya rab-el alemin?”

 “Yahya Kemal Beyatlı”

Yaşlılık Haftası nedeniyle yaşlılık (kimilerine göre yaş alma) konusunda toplumda ve medyada bilgilendirme ve tartışmalar arttı.

Son zamanların tartışılan başlıklarından biri: Yaşlılık (yaşlanma) ne zaman başlar?

Günümüz şartlarında bu sınır flulaşmıştır.  Çünkü kimin hangi yaşta biyolojik olarak yaşlanacağı bilinemez.

Fakat hukuksal, emeklilik başlangıcı, sağlık hizmetleri alma, sosyal yardımlardan faydalanma gibi birçok konu için bir başlangıç noktası belirlemek gerekir.

Yaşlılık ne zaman başlar?

"İnsan yaşlanmasını daha büyük yaştaki kişilerin kendisine genç görünmesinden fark eder."

" A. Schopenhauer"

Yaşlılık yaşam sürecinin doğal ve kaçınılmaz bir dönemi. Çevre koşullarının, beslenme tarzlarının düzeltilmesi, tıbbın sağladığı olanaklar insan ömrünü uzattı. İlginç olarak insan ömrü uzarken bebeklik, gençlik, yetişkinlik bölümlerinin süreleri aynı kaldı sadece yaşlılık dönemi uzadı.

İronik olarak yaşlanma anne rahminde döllenme ile başlar. Doğumdan sonra organizma 20-25 yaş civarına kadar gelişmesini sürdürür. Bundan sonra yaşlanma eğik düzlemine girilir. Kesintisiz, kimi zaman yavaş, kimi zaman hızlı, fakat sürekli. Yaklaşık 35-40’lı yaşlardan itibaren vücutta iş gören hücre grubunda kayıplar ortaya çıkar. Zaman içinde devam eden bu hücre kayıplarına bağlı olarak hücrelerin yaptığı görevlerde aksamalar görülür. Her organın yaşlanması aynı zamanda başlayıp aynı süratle gitmez. Beyin yirmili yaşlarda yaşlanmaya başlarken, karaciğer yetmişte yaşlanır (Tablo).

ORGAN

YAŞ

BEYİN

20

KALP

40

AKCİĞERLER

20

BÖBREKLER

50

KARACİĞER

70    

MESANE

65

PROSTAT

50

DOĞURGANLIK

35

GÖZLER

40

KULAKLAR (İŞİTME)

50

TAT VE KOKU ALMA

60

DİŞLER

40

KEMİKLER

35

KASLAR

30

SAÇLAR

 

30

 

 Peki nerden çıktı bu 65 yaş?

1880’de Alman Şansölye (Başbakan) Otto von Bismarck tarafından yeni kurulan Sosyal Sigorta Kurumu için emeklilik yaşı olarak seçilen 65 yaş, bu gün hâlâ yaşlılığın başlangıcı olarak kabul ediliyor.O yıllarda Almanya'da ortalama ömür 40 yaş civarıydı ve 65 yaş çok ileri bir yaş olarak kabul ediliyordu. Halbuki bu gün ömrün uzamasıyla biyolojik yaş dilimleri (orta yaş, yaşlılık gibi) uzamıştır.

20. yüzyılın başında başlayarak, yaşam süreleri  45.7 yıldan 88. yıla kadar artmaya devam etti. Bu yükselişin büyük bir kısmı, bebek ölüm oranlarındaki düşüş ve tedaviye sunulan çok sayıda yeni ilaçlardan kaynaklandı. Bu da daha fazla insanın ömrünün uzamasını sağladı.

Yaşlılık gerçekten ne zaman başlar sorusuna anketlerde verilen cevaplar değişikti ve bu da kafa karıştırıyordu.

 

Bir kişi ne zaman yaşlı olur? sorusuna, 2.000 İngiliz’le yapılan bir ankette 68'in, orta yaşın sona erdiği ve yaşlılığın başladığı gerçek yaş olduğu bildirildi. Halbuki,  Birleşik Krallık'ta 2014 yılında yapılan ve 80 yaşın yaşlılığın başlangıcı olarak tanımlayan, buna çok benzeyen başka bir çalışma yapılmıştı.

Pew Araştırma Merkezinin 18 yaş ve üzerindeki Amerika’lılarla telefonla yaptığı ankette verilen 2.969 yanıtın ortalaması 68 yaş olarak belirlenmiştir. Ankette ayrıca “ne zaman yaşlı olduğunuzu hissettiniz?” sorusuna, 65 yaş ve üstü yetişkinlerin yüzde altmışı, gerçek yaşlarından daha genç olduklarını, yüzde 32'si tam yaşlarını hissettiğini, yüzde 3'ü yaşlarından daha büyük olduğunu belirtti.

Yaşlılığın başlangıcıyla ilgili algılar, katılımcının yaşına göre büyük farklılıklar gösteriyordu. 30 yaşın altındaki insanlar yaşlılığın 60 yaşında, orta yaşlı katılımcılar yaşlılığın 70 yaşında başladığını söylüyordu ve 65 yaş ve üstü yetişkinlerin eşiği 74'e yaklaştırdığı saptandı. Cinsiyet de bulgularda bir fark yarattı. Kadınlar ortalama olarak, bir insanın 70 yaşında yaşlandığını, erkekler ise sihirli sayının 66 yaşına yakın olduğunu söyledi.

Çalışma aynı zamanda, yaşlılık söz konusu olduğunda yalnızca bir şeyin kesin olduğunu gösterdi: İnsanların çoğu, bunun hiçbirinin kendileri için geçerli olmadığı konusunda hemfikirdi.Çünkü kendilerini genç hissediyordu ve ruhları gençti.

Yaşlılığın başladığı yaş hakkında yapılan bir ankette, verilen cevaplar kişinin yaşına göre değişiyordu:

5-yaşındakiler:  Yaşlılık 13 ünde başlar

13-yaşındakiler: Yaşlılık 30 unda başlar

30-yaşındakiler: Yaşlılık 50 sinde başlar

50- yaşındakiler : Yaşlılık 75 inde başlar

75- yaşındakiler : Asla başlamaz.(git burdan!)

yanıtı verdi.

Bazı ülkelere göre hangi yaşta yaşlılık başlar?

İspanya 74

Şili  71

Arjantin  70

İtalya  70

Fransa  69

İngiltere  68

A.B.D.  68

Kanada  66

Avustralya  66

İsveç  66

Japonya  66

Polonya  65

TÜRKİYE  65

Romanya  64

Çin  64

Brezilya  64

Almanya  62

Hindistan  62

Rusya  61

Malezya  56

Suudi Arabistan  55

Bu kadar kafa karıştırıcı sonuç yaşlılık sınırının yapay olduğunu gösteriyor. Çünkü yaşlılığın başlangıcını gösteren bilimsel bir ölçüt yoktur.

O zaman soru şu: Yaşlılığın başlangıcı ile ilgili dayanak nedir? Bu konuda bir kesim noktası gerekir. Dünya Sağlık Örgütünün yaşlılık başlangıç yaşı 65 tir. Türkiye’de de yaşlılık başlangıcı ve emeklilik yaşı (bazı istisnalar dışında) 65 dir.

Yaşlılıkla ilgili bireysel ve toplumsal konularda Türkiye’de farkındalığı arttırma, yaşlılar hususunda ekonomik, politik, sosyal, psikolojik, tıbbi, mekansal ve diğer konularda politikalar geliştirme,  yaşlı hakları için farkındalığı arttırma ve savunucusu olarak görev yapma olan, yönetim kurulu üyesi olduğum “65+ Yaşlı Hakları Derneği” de bu misyondan daha fazla yaşlının yararlanması için, Dünya Sağlık Örgütünün belirlediği 65 yaşı yaşlılığın başlangıcı olarak almıştır.

65+ Yaşlı Hakları Derneği herkesin,

sağlıklı aktif,

hayatın içinde,

öğrenmeye devam ederek

diğer kuşaklarla el ele,

yanlızlaşmadan, yoksullaşmadan ve yoksunlaşmadan,

tıbbi, psikolojik, sosyal,ekonomik ve hukuki ihtiyaçları  karşılanarak ,

onurlu bir şekilde yaşlanmaya,

hakkı olduğunu savunur.

Neden yaşlanıyoruz?

“Yaşamayı öğrendim.
Doğumun, hayatın bitmeye basladığı an olduğunu;
Aradaki bölümün,                                                                                                         

Ölümden çalınan zamanlar olduğunu öğrendim.”
"Mevlana"

"İki kapılı bir handa

 Gidiyorum gündüz gece

…....

Yetişmek için menzile

Gidiyorum gündüz gece"

"Aşık Veysel"

Yaşlanma, genetik bir programla düzenlenen ve organizmayı yapısal ve işlevsel değişmelerle, ölüme götüren olaylar toplamıdır.

Bu konuda bir çok hipotez var. Bilimsel olarak en çok kabul edilen telomer teorisidir.

Telomer bioyolojisi yaşlanmanın anlaşılmasında önemli. Telomer, kromozomların uçlarında bulunan özelleşmiş DNA tekrar dizi bölgeleridir. Kromozomların bütünlüğünü ve sağlamlığını sağlar. DNA tekrarları sonucunda bütün kromozomların sonlarında bir eksilme olur. Kritik bir eksilme noktasından sonra hücre ölür.

İnsan hücrelerinde yaşlanma ve ölüm iki evrede gerçekleşir: Birinci evre, telomer tek dalının önemli miktarda kısalması sonucu ortaya çıkar. Bu kısalık kritik bir noktaya ulaşınca hücre bölünmesi durur ve yaşlanma başlar. Yani telomer kısalması, yaşlanmayı tetikler. İkinci evre, birinci  evreyi  aşan hücrelere aittir Fakat böyle bir durumdaki vücüt hücresinde, telomer sentezleyen “telomeraz”enzim aktivitesi yok denecek kadar azaldığından, telomer boyu giderek kısalır. Telomer boyu aşırı kısalan hücreler ve sonunda organizma ölür.

Yaşlılığı belirleyen faktörler:

 1. Genetik

2. Kişinin yaşam tarzı

3. Geçirilen hastalıklar ve şekli

4. Beden yapısı

     5. Yetersiz ve düzensiz beslenme

 
     6. Psikolojik dengesizlikler                                                                                                         

 

Yaşlılık nasıl geçirilmeli?

“Ben 40 yaşında bir gerçeği keşfettim. Yaşlılığınız için dost biriktirin.”

"Turgut Özakman"

Harvard’lı felsefeci Daniel Klein Epikurosçu görüşü tavsiye eder:  Klein’e göre yaşlı bir adam “geride ne kadar ömrünün kaldığı konusunda kendisine dürüst davranıp, kalan zamanını en iyi ve en uygun şekilde geçirmeye çaba gösterecektir.” Bunun için Klein, Epikuros’un “doyum kuramı”nı önerir. M.Ö. 341’de Samos (Sisam) adasında doğan Yunanlı Filozof Epikuros’a göre “elde sadece bir tane olan hayat, mümkün mertebe en iyi şekilde yaşanmalı, bu; mutlu ve hazla dolu bir yaşam olmalıdır. Kişisel haz hayatın en yüksek ereğidir."

Günümüzde ise koşullar değişmiştir. Birçok yaşlı emekli olduktan sonra çalışma hayatına devam eder. Çeşitli nedenleri vardır. En önemlisi ekonomik nedendir. Aktif çalışma sırasındaki genel yaşam düzeyinin düşmesi istenmez. Emeklilikte gelir düzeyi azalmıştır. Gerçi yaşlı bir kişinin emeklilik sonrası iş bulması kolay değildir.  Bedensel ve zihinsel olarak yeterli koşulları taşıması gerekir. Genellikle düşük ücretle çalışırlar.  Çalışma hayatına devam etmek istenmesinin bir nedeni de yaşlı kişinin boş zamanını değerlendirip dolduramamasıdır. Durağan ev hayatı uzun yıllar çalışmış bir kişi için tahammül edilmez olabilir. Geçmişte bir hobi, bir meşgale geliştirilmemiş olması da emekliyi çalışma hayatına iter. Kimi yaşlılar çalışma hayatına dönmekle kendilerini daha canlı bulur, tekrar üretken yaşama dönmenin hazzını ve kıvancını duyar. Bir çeşit kendilerini inzivadan çıkmış hisseder.

Yaşlılığın avantajı ve dezavantajları:

Bilgi birikiminin, tecrübenin, uzun yaşamanın sağladığı BİLGELİK yaşlılığın avantajı ve fizyoljik yaşlanmanın getirdiği YIKIM dezavantajıdır.

85 yaşını geçen iki kişiden biri bunuyor. Tüm kanserlerin %80’i 55 yaş üzerinde, %50’si 65 yaşın üzerinde görülüyor. Hem erkekte hem kadında felç riski yaşla artıyor.  Bütün inmelerin yarısı 75 yaşın üzerinde, üçte biri 85 yaşından sonra ortaya çıkıyor. Yaşlılık, kalp krizinden sonra ölüm riskini artırıyor.

Toplum, gençler çoğu kez madalyonun yıkım yüzüyle yaşlılığı değerlendirip yorumlar. Bilgelik ise olsa olsa hüsnü kuruntudan ibarettir.

"Yaşlılar hayat problemleri karşısında, gençlerin sahip olamayacağı kadar geniş ve kullanışlı çözümler içeren bir davranış repertuvarına sahiptir. Bu sahip oluş bilgeliğin ta kendisidir."    "E. Goldberg"

Yaşlılar yaşlanıncaya kadar bol bol deneyim biriktirir ve tecrübe yaşlılarda bolca bulunur. Bunlar yorumlanır, değerlendirilir, kullanılır ve öğretilir. Yaşlılardaki can sıkıntısı biriktirilmiş deneyimlerin azlığından kaynaklanır. Yaşlılıkta beyin daha mahrem ve düşünsel alanlara odaklanabilir, yaşlı ne isterse onu düşünmekte hürdür.

Yaşlanma ve bilgelik ilişkisi bilimden önce sanatta, öncelikle de edebiyatta dile getirildi. Antik çağ filozofu Çiçero, Yaşlılık (De Senecute) adlı yapıtında, toplumdan soyutlanmamış, bilişsel becerilerine ihtiyaç duyulan bir bilge-yaşlı modeli önerir. Toplumun en yaşlı ve bilge kişisi olan Dede Korkut da toplumun yol göstericisi, akıl hocası, sorunları çözen, bilgisine ve deneyimine saygı duyulan kişidir. Victor Hugo “yaşlılığın hasat zamanı” olduğunu söyler.

"Ben 14 yaşındayken babam çok cahil adamdı. Fakat 21 yaşıma geldiğimde hayrete düştüm; bizim ihtiyar yedi yıl içinde ne çok şey öğrenmişti."

"Mark Twain"

Bu “babam hiçbir şey bilmiyordan, babam keşke hayatta olsaydı da ona sorsaydım.”a geliştir.

Bu konuda güzel bir atasözümüz de şudur:

"Gençler bilebilse, yaşlılar yapabilse !"

Sağlıklı uzun yaşamak, yaşlanmak için öneriler:

Bu konuda çeşitli kaynaklarda birbirine benzer önerileri görmek olasıdır. Aşağıya bunlardan biri alınmıştır.

Dünya Sağlık Örgütü’nün önerileri. Sağlıklı yaşlanma modeli

1. Yeterli ve dengeli beslenme,

2. Fiziksel aktivite,

3. Sigara, alkol ve madde kullanımından uzak bir yaşam,

4. Boş zamanları üretken bir biçimde değerlendirebilmek,

5. Yeterli ve düzenli uyku,

6. Güvenli bir cinsel ilişki (cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunabilmek) ,

7. Stresten uzak bir yaşam sürebilmek,

8. Kazalardan korunabilmek,

   9. Güneşin zararlı etkilerinden korunabilmek.

Sağlıklı yaşlanma ile ilgili önerilere mizah yoluyla yaklaşanlar da vardır:

Bir fıkra:

Sağlıklı yaşamak/yaşlanmak isteyen bir kişi doktora gider. Muayene ve tetkiklerden sonra doktor tavsiyelerini sıralar: Düzenli besleneceksin. Saatinde yatıp kalkacaksın. Yağlı gıdalar, kırmızı et yok , sigara-alkol yok, gece hayatı yok. Fiziksel aktivite yapıp, düzenli kontrollerini yaptıracaksın.
Hasta:

“ Bunları yapınca daha uzun mu yaşayacağım?”

Doktor:

“Hayır, ama zaman, sana daha uzun gibi gelecek!

Bir anekdot:

Şişman, spor yapmayan puro ve içki içen İngiliz siyasetçi Winston Churchill 91 yaşında öldü.

 Bir gün sormuşlar:

 “Şişmansınız, spor yapmıyorsunuz, içki ve sigara içiyorsunuz. sağlığınızı neye borçlusunuz?”

Churchill:

“Düzenli olarak spor yapan, içki ve sigaradan uzak duran arkadaşlarımın cenaze törenlerinde tabutlarını taşıyarak idman yapıyorum!”

Ve son özdeyiş:

“ Güzellikleri görme yeteneğini yitirmeyenler, hiçbir zaman yaşlanmazlar.”

 “Kafka”

 

KAYNAKLAR

Bu yazı, yazarın “Yaşlanmak Ayrıcalıktır, Yaşlılık Bilgeliktir” ve “Bunamak İstemiyorsanız Zeki Kadınlarla Evlenin” kitaplarından yararlanarak yazılmıştır.

Diğer Kaynaklar

https://www.dailymail.co.uk/health/article-1035037/Old-time-When-body-really-starts-going-downhill.htm

https://www.huffingtonpost.com/renee-fisher/old-age-begins_b_8554406.html

https://twitter.com/spectatorindex

 

https://www.huffingtonpost.com/martha-ts-laham-/when-old-age-begins_b_8099004.html

https://www.liveabout.com/when-does-old-age-begin-2969194

Banu Cangöz. Türk Geriatri Dergisi, 2008;1:143-150

Deniz Bölükbaşı. Politikomik. Doğan Kitap, İstanbul,2017.

Bu yazı toplam 2799 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Yorumlar
Dr.Nasih Nazlı
30 Mart 2019 Cumartesi 10:38
10:38
Çok güzel bir inceleme ve yazı,tebrikler...
212.156.230.22
Berna Ülger
25 Mart 2019 11:20
Harika bir yazı olmuş. Tebrikler. Çok detaylı ve akılda kalıcı
85.97.50.242
Yazarın Diğer Yazıları
ÜYE İŞLEMLERİ
Tüm Hakları Saklıdır © 2009 Sağlığın Sesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0212 259 58 09 | Haber Yazılımı: CM Bilişim